Schijnveiligheid – Verbinden of verdelen

Mijn sterrenbeeld is weegschaal en misschien kan ik dat gebruiken als excuus voor mijn neiging om de wereld om me heen (en in mezelf) te verdelen in tegenstellingen; iets of iemand is goed of fout. Op die manier creëer ik onbewust een duale wereld van vrienden en vijanden, van of/of, van voor of tegen. Het is een neiging waar niet alleen ik last van heb. Dit dualistische denken grijpt om zich heen, het hokjesdenken viert hoogtij, wij tegen zij, ‘wie niet voor me is, is tegen me.’  En hier wordt handig gebruik van gemaakt in de politiek. 

Hokjesdenken

Mensen zijn nou eenmaal gevoelig voor hokjesdenken. We willen ons veilig voelen, ergens bij horen en om dat wij-gevoel te bereiken is er niets gemakkelijker dan je af te zetten tegen ‘de anderen.’  Gevoelens van angst versterken deze neiging.  Een aloude, en nog steeds geliefde strategie van sommige machthebbers is dan ook om de angst van mensen verder te voeden met angstverhalen (al dan niet gestoeld op feiten); verdeel en heers.

De schijnveilige bubbel

Maar we doen het ook zelf. We creëren een veilige bubbel, waarin we alleen mensen toelaten die precies hetzelfde vinden als wij – een select groepje van gelijk gestemde zielen. Hoe prettig is het niet om anderen in hokjes te stoppen en je te wentelen in de overtuiging: ‘zo is het, ik heb gelijk’. Niet op basis van persoonlijke kennis of ervaring. Veelal stoppen we mensen die we niet eens kennen in een hokje en hangen daar een labeltje aan.
Bijvoorbeeld:
‘Audi-rijders zijn arrogante egoïsten, hetzelfde geldt voor VVD’ers en voor iedereen die in een villawijk woont. ‘
‘Bijstandtrekkers zijn te lui om te werken’
‘Linkse partijen smijten geld over de balk’
‘Buitenlanders zijn uit op onze welvaart.’
‘Politici zijn nooit te vertrouwen’
etc, etc…

Een tikje ongenuanceerd? Zeker!
Worden we door deze denkwijze gelukkiger?
Zeker niet! Het is een schijnveilige bubbel.

Gezamenlijk uiting geven aan vreugde en verdriet

Door dit duale denken gaan we voorbij aan het feit dat we als mensen allemaal met elkaar verbonden zijn en dat de menselijke behoeften, verlangens en angsten grotendeels dezelfde zijn.
Dat is een bevrijdende gedachte, het is een gedachte die maakt dat je vreemden kunt zien als broeders en zusters – mensen met wie je je verbonden weet, ook al loopt de relatie niet altijd over rozen. Dit gevoel van verbinding ervaren we vooral op momenten en plekken waar we met anderen gezamenlijk uiting geven aan vreugde of verdriet.  Denk aan grote sportevenementen, bijv. de marathon waarin iedere loper enthousiast wordt aangemoedigd, aan (bevrijdings)festivals waar mensen samen genieten van muziek, maar ook aan gezamenlijke rouw bijvoorbeeld na de ramp met de MH17.  Dat zijn momenten waarop je je mens voelt onder de mensen. Door dit soort momenten van gezamenlijkheid op te zoeken en te koesteren, geef je jezelf een dosis antistoffen tegen bangmakerij en de illusie van verdeeldheid.

De burcht van het eigen gelijk verlaten

Als je kiest voor verbinding in plaats van verdeling, kies je niet voor een gemakkelijke weg. Maar wel voor een weg die je dichter bij jezelf en bij anderen brengt.  Niet meegaan in voor-of-tegen discussies, soms bewust geen mening geven simpelweg omdat je niet voldoende kennis of ervaring hebt over een bepaald onderwerp. Alleen durven te staan is paradoxaal genoeg nodig om echt in verbinding te blijven met anderen. De burcht van je eigen gelijk te verlaten vraagt om moed en kwetsbaarheid. Het vraagt om de wil om je bloot te stellen aan kritiek, zonder boos te worden of de strijd aan te gaan. Om niet te overtuigen maar om te luisteren, om niet te antwoorden maar te vragen. Om te luisteren en zo te ontdekken waar je elkaar kunt ontmoeten op voet van gelijkwaardigheid. Een hele klus, maar ik ga de uitdaging aan!

Verbindende verhalen

Storytelling is een krachtige manier om te verbinden, maar helaas ook om te verdelen. Hoe ontdek je het verschil? In mijn ogen is een verbindend verhaal een verhaal dat geworteld is in liefde in plaats van angst. Een verhaal dat ons eraan herinnert dat we in wezen allemaal met dezelfde menselijke onzekerheden en uitdagingen worstelen en dat we samen (en dan bedoel ik echt samen) sterker staan. Het zijn inclusieve verhalen.  Omdat ik geloof in deze verbindende verhalen ben ik vrijwilliger bij Waargebeurd Vertelpodium in Amersfoort. Hier vertellen gewone mensen (geen geoefende vertellers) over hun levenservaringen, omlijst door muziek. Het zijn altijd prachtige, waardevol middagen. Momenten van verbinding.
Wil je een keer komen luisteren of vertellen bij Waargebeurd, stuur me dan gerust een mailtje, dan vertel ik je er meer over.

PS: De gedachten in deze blog zijn geïnspireerd door het boek Verlangen naar Verbinding van Brené Brown.